Gepersonaliseerd leren

Tot de veelbesproken thema’s in het hedendaagse onderwijs behoort zonder enige twijfel ‘gepersonaliseerd leren’. Het is een begrip dat overal opduikt, ook in het Bestuursakkoord primair onderwijs. Het lastige is dat er weinig overeenstemming lijkt te zijn over wat gepersonaliseerd leren precies inhoudt. Als je de term Googlet, vind je bij de eerste twintig zoekresultaten maar liefst zeven verschillende definities. Uit veel van deze definities zou je kunnen afleiden dat gepersonaliseerd leren iets is wat je als school eigenlijk wel zou móeten willen. Maar waarom eigenlijk? En als je ervoor kiest, wat heb je dan nodig om er in de praktijk invulling aan te geven?

Wat is gepersonaliseerd leren?

Laten we eerst eens kijken wat we bij Heutink ICT onder gepersonaliseerd leren verstaan. Persoonlijk voel ik mij het meest thuis bij de definitie van het NMC Horizon Project en Kennisnet1. Hierin wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen gepersonaliseerd leren enerzijds en differentiatie (waarbij de leerkracht les geeft aan groepen leerlingen) en individualisatie (waarbij de leerkracht les geeft aan individuele leerlingen) anderzijds. Het bijzondere van gepersonaliseerd leren is dat de leerling zelf een grote mate van autonomie krijgt. Hij is het die zijn eigen leerproces stuurt. Hij verbindt het leren aan zijn eigen interesses, passies en ambities en ontwikkelt de vaardigheden om zelf de juiste technologie en hulpmiddelen te kiezen en gebruiken. Aan de hand van een competentiegericht model bewijst hij dat hij stof beheerst, waarbij hij toetsing gebruikt als instrument om te leren. Al met al krijgen we zo een zelfsturende leerling die zijn eigen voortgang bijhoudt en reflecteert op basis van beheersing van stof en vaardigheden. Als aanvulling op deze definitie wil ik nog een belangrijke nuance aangeven: gepersonaliseerd leren wordt vaak gezien als synoniem van een persoonlijk leerstofaanbod. Ten onrechte, want het laatste is in feite niet meer dan een onderdeel van gepersonaliseerd leren.

Personaliseren in het Leren, een Internationale Schets, NMC Horizon Project, Februari 2015

Niet voor elke school

Op grond van het voorafgaande mag duidelijk zijn dat gepersonaliseerd leren geen pasklaar concept is dat zomaar op elke school kan worden ingevoerd. Er zijn veel vereisten en variabelen, niet alleen op onderwijsinhoudelijk en technologisch gebied maar ook als het gaat om de rol die de leerkracht geacht wordt te spelen. Gepersonaliseerd leren vraagt om leerkrachten die thuis zijn in nieuwe didactische werkvormen en deze routinematig weten toe te passen. Zij moeten in staat en bereid zijn zich op te stellen als begeleiders en mentors die hun leerlingen ondersteunen in het persoonlijke leerproces. Daarbij kan ook het zogenoemde netwerkleren (samenwerking met andere leerkrachten, zowel binnen als buiten de eigen school) van groot belang zijn.

Basisvaardigheden

Even tussendoor, helemaal los van de rol van de leerkracht of de mate waarin technologie in uw onderwijs is geïntegreerd: ik ben van mening dat de ingrediënten voor gepersonaliseerd leren zoals hierboven gedefinieerd niet voorzien in het aanleren van de basisvaardigheden rekenen, taal en spelling in het primair onderwijs. Daarvoor is en blijft het directe instructiemodel, waarbij de leerkracht de regie heeft over het leerproces en er in ruime mate sprake is van structuur, het middel bij uitstek. Alleen al op grond daarvan is gepersonaliseerd leren ‘pur sang’ wat mij betreft dan ook nauwelijks een haalbare kaart.

Experimenteer eens wat

Denkt u als school of bestuur nu toch: dat gepersonaliseerd leren spreekt me aan, daar wil ik wel iets mee? Dan zou ik adviseren om eerst eens wat te experimenteren, bijvoorbeeld met een persoonlijk leerstofaanbod bij rekenen, taal of spelling. Voor deze vakken zijn diverse interessante softwarepakketten te vinden waarbij het niveau van de oefeningen zich automatisch aanpast aan het niveau van de leerling (zogenoemde adaptieve software, waarmee je een leerling met een persoonlijk leerstofaanbod kunt bedienen). Vindt u het juist belangrijk dat leerlingen aan de slag gaan met opdrachten waarbij ze zelf informatie verzamelen en verwerken en de leerkracht vooral optreedt als begeleider/coach? Begin dan bij de wereldoriëntatievakken. Hier kunt u (onderzoeks-)opdrachten formuleren rondom de leerdoelen uit de methode. Sommige nieuwere wereldoriëntatiemethodes zijn nu al zo ingedeeld dat er ook aandacht is voor de mogelijkheid om leerlingen zelf te laten ontdekken en onderzoeken.

Implementatie in kleine stapjes

Of u nu aan de slag gaat met rekenen, taal of spelling of met de wereldoriëntatievakken, één ding is zeker: de meeste successen met gepersonaliseerd leren worden behaald wanneer het met kleine stapjes wordt geïmplementeerd. Bijvoorbeeld door niet gelijk de hele klas van een aanbod op maat voorzien, maar te beginnen met kleine groepjes leerlingen (denk aan de verlengde instructiegroep of de plusgroep). Zo kunt u op een gecontroleerde manier in de praktijk ervaren hoe personalisatie van uw onderwijs werkt, en óf het überhaupt werkt voor uw visie op onderwijs. Ook bij gepersonaliseerd leren gaat het er uiteindelijk niet om dat u per se voluit mee moet gaan in een trend, maar dat uw onderwijs er beter van wordt.

In deze blogserie presenteren we steeds een actueel thema rond onderwijs en ICT. We zullen proberen de meest besproken thema’s en vraagstukken te duiden en er heldere conclusies aan te verbinden. Daarbij zullen we ook aandacht besteden aan uitgesproken trends (soms misschien hypes) en de keuzes die wij daarin zelf maken en hebben gemaakt. Met deze reeks hopen we ertoe bij te dragen dat scholen kunnen focussen op wat voor hen de beste manier is om invulling te geven aan ICT-ambities. Want scholen zijn uiteindelijk net mensen: ze zijn allemaal anders.

Wilt u op de hoogte blijven van wanneer de volgende blogs worden gepubliceerd? Klik dan hier om u in te schrijven. U krijgt dan automatisch een e-mail wanneer er een nieuwe blog online staat.


Bram Aerns

Bram Aerns

Bram Aerns is onderwijsconsulent bij Heutink ICT. Hij heeft ruime ervaring in het onderwijs als leerkracht. Bram is de (mede)ontwikkelaar van o.a. ICT-bekwaamheidsscan voor leerkrachten in het primair onderwijs en de DNA-Matrix. Hij geeft coaching en begeleiding aan onderwijsprofessionals. Ook is hij docent van de Post HBO-opleiding “de ict-coördinator in het onderwijs”.

Media
  • gepersonaliseerd-leren.jpg
  • gepersonaliseerd-leren_banner.jpg